Ledwie zaczęła obowiązywać jesienią 2008 roku, a już czeka ją nowelizacja. W ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta znajdą się zasady i tryb przyznawania odszkodowań za błędy medyczne. Osoby wykonujące zawód medyczny, udzielające świadczeń zdrowotnych będą związane tajemnicą również po śmierci pacjenta. Czas porzucić głęboką wiarę w swoją nieomylność. Ostatnio sądy zaczęły wreszcie dostrzegać, iż nie jesteśmy już społeczeństwem ubogich włóczęgów wyciągających rękę po czyjąś łaskawą jałmużnę. Przykład - ostatni wyrok w  zabrzańskiej sprawie zakażenia nowonarodzonego dziecka wirusem HIV. Zadośćuczynienia w wysokości 600 tyś zł, oraz renty - 2000 zł miesięcznie dla zarażonego dziecka, na pewno nie można uznać już za „symboliczne”?. Niestety, błędy w leczeniu wychodzą na światło dzienne z wielkimi turbulencjami.

Przez błąd medyczny ustawodawcy rozumieją nieumyślne postępowanie osoby wykonującej zawód medyczny w szpitalu w rozumieniu art. 20 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, niezgodne z wymaganiami aktualnej wiedzy medycznej, w wyniku którego nastąpiło:

1) zachorowanie na chorobę zakaźną wywołaną zakażeniem pacjenta biologicznym
czynnikiem chorobotwórczym;
2) uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia płodu albo dziecka lub matki, albo śmierć co
najmniej jednego z nich – w przypadku świadczeń zdrowotnych udzielanych tym
pacjentom w związku z ciążą, porodem lub połogiem;
3) uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pacjenta albo śmierć pacjenta, w przypadku:
a) nieprawidłowej diagnozy, jeżeli spowodowała ona niewłaściwe leczenie
albo opóźniła właściwe leczenie przyczyniając się do rozwoju choroby,
b) nieprawidłowego użycia sprzętu lub aparatury medycznej,
c) wykonania w nieprawidłowy sposób zbiegu operacyjnego.

Odszkodowanie ma dotyczyć wyłącznie szkód związanych z opieką szpitalną realizowaną na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Pacjent, w przypadku jego śmierci spadkobiercy, będą mogli wnioskować do specjalnej komisji na szczeblu województwa o ustalenie błędu medycznego. Będą mieli na to jeden rok od dnia, w którym pacjent dowiedział się o zaistnieniu uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pacjenta albo nastąpiła śmierć pacjenta, jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 3 lata od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie skutkujące uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia pacjenta albo śmiercią pacjenta. Wojewódzka komisja będzie liczyła 12 osób o niekwestionowanym dorobku, zawodowym i moralnym autorytecie, a czterosobowy skład orzekający w konkretnej sprawie zostanie wyłoniony przez losowanie. Pacjent, który uzyskał orzeczenie o braku błędu medycznego poniesie koszty postępowania
przed wojewódzką komisją.

Propozycję odszkodowania będzie obowiązany przedstawić zakład ubezpieczeń, który zawarł
odpowiednią umowę ubezpieczenia ze szpitalem, w którym doszło do błędu medycznego.
Zamiast odszkodowania możliwa będzie renta. Maksymalna wysokość odszkodowania za błąd medyczny w przypadku śmierci pacjenta wynosi 300 tysięcy zł, a w przypadku, bez zgonu 100 tys. złotych.

Ustawa ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Pełna treść projektu ustawy na stronie www.mz.gov.pl/legislacja

W skali kraju dochodzi do tysięcy zdarzeń medycznych dziennie. Nawet przy maksymalnej niezawodności systemu ochrony zdrowia, jaką można zapewnić wprowadzeniem odpowiedniego systemu jakości, regulacjami prawnymi, czy nadzorem, pewien margines błędów jest nieunikniony. Specyfika procesów leczniczych zawsze powoduje ryzyko wystąpienia niekorzystnych efektów leczenia, które nie są normalnymi, możliwymi do wystąpienia negatywnymi konsekwencjami związanymi np.: z ryzykiem danego zabiegu. Na konieczność wprowadzenia zmian w zakresie odchodzenia przez pacjentów odszkodowań za szkody spowodowane błędami medycznymi wskazywał już w 2003 r. VII Krajowy Nadzwyczajny Zjazd Lekarzy, zgodnie ze stanowiskiem którego wzorem innych państw (zwł. skandynawskich) uznaje się za konieczne wprowadzić system odpowiedzialności placówek opieki zdrowotnej dający prawo uzyskiwania przez pacjentów rekompensaty za szkody zdrowotne poniesione w związku z leczeniem na drodze pozasądowej bez konieczności udowodnienia winy pracowników opieki zdrowotnej.

Należy zauważyć, że jeszcze kilkanaście lat temu za dobrą formę ochrony przed roszczeniowością pacjentów uważano system oparty wyłącznie o ubezpieczenie OC. Uznawany powszechnie za najbardziej przyjazny pacjentowi system nordycki (który poza Szwecją wprowadziły: Finlandia (1987 r.), Norwegia (1988 r.) oraz Dania (1992 r.) był wprowadzany stopniowo. Na początku zamiast rozwiązania legislacyjnego wybrano koncepcję dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, które zaczęło funkcjonować w Szwecji od 1 stycznia 1975 r. Na tej podstawie ubezpieczenie pacjentów miało być wdrożone we wszystkich instytucjach publicznej i prywatnej opieki zdrowotnej. Do 31 grudnia 1994 r. takie ubezpieczenie było zarządzane przez podmioty świadczące publiczną i prywatną opiekę zdrowotną przyjęły dobrowolne zobowiązanie na rzecz rekompensat za szkody w leczeniu, mające bezpośredni związek z zastosowanym leczeniem. Takie rozwiązanie oznaczało znacznie większą szansę rekompensaty dla pacjentów poszkodowanych w trakcie leczenia, gdyż odszkodowanie było realizowane bez rozstrzygania o błędzie (niedbalstwie) konkretnych osób (oddzielono kwestię odpowiedzialności od sprawy odszkodowania). Przedmiotem odszkodowania były początkowo tylko niektóre szkody o charakterze urazów fizycznych, w tym zakażenia szpitalne (żółtaczka została potraktowana odrębnie) i szkody związane z porodem. Nie były przedmiotem odszkodowania urazy o charakterze psychicznym. W 1994 r. konsorcjum ubezpieczeń pacjentów przestało funkcjonować (z uwagi na przepisy dotyczące konkurencji). W tym samym roku powołano przy Premierze Szwecji Komisję ds. Ubezpieczeń Pacjentów, która zajęła się przygotowaniem ustawy. Ustawa o Poszkodowanych Pacjentach jaka weszła w życie 1 stycznia 1997 r. W systemie nordyckim, podobnie jak w projektowanej ustawie, pacjent ma wybór co do możliwości skorzystania z drogi sądowej lub z pozasądowego sposobu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.

To bardzo ważny projekt – ocenia wiceprezes NRL Konstanty Radziwiłł. Sama idea jest rzeczywiście realizacją od dawna postulowanej przez środowisko lekarskie, ale także organizacje pacjenckie, pozasądowej drogi uzyskiwania rekompensat za szkody zdrowotne związane z procesem leczenia.

Niestety w projekcie uznano, że przedmiotem regulacji będzie błąd medyczny, który trzeba przecież udowodnić. Kłóci się to z samym sednem tego rozwiązania, które obok wyjęcia postępowania z rąk sądu, zakłada odejście od konieczności udowodnienia winy konkretnej osoby, obok łatwości uzyskania rekompensat, sprzyja to poprawianiu jakości usług poprzez odejście od zasady ścigania każdego, kto błąd popełnił).

Innym poważnym mankamentem projektu jest, zdaniem Radziwiłła brak określenia sposobu finansowania rekompensat. Mają to robić zakłady ubezpieczeniowe, ale projekt nie podaje, kto i na jakich zasadach ma się w nich ubezpieczać. Mimo tych poważnych i wielu mniejszych mankamentów warto projekt popierać, bo to krok w dobra stronę - przekonuje wiceprezes NRL.

Marek Stankiewicz/MEDICUS